Школьный библиотечный сайт

Туган көнең белән, Каюм ага!

angel — Tue, 14 Feb 2017 18:37:31 GMT

Яшел Үзән районында Каюм Насыйриның мифларына нигезләнгән фильм төшерәчәкләр

angel — Sun, 14 Aug 2016 20:11:59 GMT

Бу атнада Яшел Үзән районы Олы Ачасыр авылында “Юха” исемле кинофильм төшерелә башлый, диелә "Яшел Үзән" газетасында.

“Без бит – ачасырлылар” сайты хәбәр иткәнчә, төп рольләрне Г.Камал исемендәге театр артистлары уйнаса, ярдәмче рольләрдә район һәвәскәрләре катнашачак. Сценарие Каюм Насыйриның мифларына нигезләнеп, бүгенге көн белән бәйләп язылган. Фильмны күренекле режиссер Алексей Барыкин төшерә. 10 августта булган авыл җыенында кино төшерүчеләр белән очрашу балган.

Искәртеп үтәбез: “Юха” исемдәге кинофильм моңа кадәр Финляндиядә 1999 елда режиссер Аки Каурисмяки тарафыннан төшерелгән булган.

Чыганак:

http://tat.tatar-inform.ru

“Ак калфак” оешмасы Идел аръягы мәшһүр шәхесләре эзләреннән йөрде

angel — Tue, 17 May 2016 20:16:17 GMT

14 май көнне Кадрия Рәис кызы Идрисова җитәкчелегендәге Бөтендөнья татар хатын-кызларының “Ак калфак” иҗтимагый оешмасының Яшел Үзән районында күчмә утырышы булып узды. Ул Акъегет гомуми төп белем бирү мәктәбендә үткәрелде.

Шуны әйтергә кирәк, Яшел Үзән районы – шәхесләргә бай район. Кайсы гына авылны алсаң да, аның кайсы да булса татар шәхесе исеме белән бәйле булуын ачыкларга мөмкин. Шуңа күрә дә, эшне Россиянең төрле төбәкләреннән килгән катнашучы хатын-кызларны әлеге авыллар һәм авыллардагы музейлар белән таныштырудан башладылар – Идел аръягы мәшһүр шәхесләре эзләреннән сәфәр кылдылар. “Ак калфак” оешмасы һәм чараны оештыручылар белән бергә әлеге сәфәргә ЮНЕСКОНЫҢ Дөнья мәдәнияте институты ректоры Энгель Таһиров, Татнетны үстерү фонды директоры Раил Гатауллин, Татарстанның сәнгать эшлеклесе Юныс Сәфиуллин, Татар энциклопедиясе институтының фәнни-нәшрият бүлеге мөдире Рәфик Сәләхиев, Мәгариф өлкәсендә күзәтчелек һәм контроль департаментының әйдәп баручы киңәшчесе Илгизә Гомәрова, Кытай татарлары (студентлар) Бикчәнтәев Базарбай белән Балгынай Нурлан, татар теле укытучылары, “Мәдәни җомга” һәм “Яшел Үзән” газеталары корреспондентлары, “Идел” журналы вәкилләре һ.б. чыккан иделәр.

Иң беренче булып кунакларны ачык һавадагы этнография музее каршы алды. Ул Исаково авылы җирлегендә урнашкан. Әлеге ачык музейда җил тегермәне дә, сиртмәле кое да, кара мунча да, башка күп кенә тарихи объектлар да шактый күп.

Сәфәрнең икенче пункты – Олы Ачасыр авылы. Әлеге авылда Каюм Насыйри исемендәге архитектура-этнография комплексы урнашкан. Монда 1947 елда мәгърифәтче-галим К.Насыйриның туган авылы Кече Шырданнан Олы Ачасыр авылына күчерелгән йорт урнашкан.

Архитектура-этнография комплексы буларак ул 1997 нең 1 мартында ачыла. Комплекс крәстиян утарыннан (йорт, абзар, сарайлар, келәт, мунча, ат дирбияләре өчен лапас) гыйбарәт. Йортта өч бүлмә: килгән кунаклар өчен ак бүлмә, хатын-кызлар ягы һәм тәһарәт бүлмәләре бар. Экспонатлар арасында — К.Насыйриның мемориаль әйберләре: күн тышлы диван, агач өстәл, К.Насыйриның үз кулы б-н эшләнгән шкаф, үзе тарафыннан төзелгән һәм шәхси мөһере куелган русча-татарча сүзлек, гарәп орнаменты төшерелгән өч фарфор чынаяк («Кузнецов һәм Ко» фирмасы тарафыннан татар сәүдәгәрләре заказы б-н эшләнгән) бар. Шулай ук К.Насыйриның нәсел агачы һәм Олы Ачасыр авылының Насыйри хезмәтләрендә искә алынган барлык имамнары шәҗәрәсе куелган.

Әлеге комплекс белән танышканнан соң катнашучылар Кече Шырдан авылына – Каюм Насыйриның туган авылына юл тоттылар. Бу авылда Каюм Насыйрига бюст куелган, Каюм Насыйри коесы һәм чишмәсен күрергә була. Катнашучылар әлеге бюстка чәчәкләр куйдылар, авылдагы тарихи урыннар белән танышып чыктылар. [Кече Шырдан]

Озын маршрутның киләсе пункты – Норлат авылы булды. Әлеге авылның урта мәктәбендә дә этнография музее эшләп килә. Әлеге авылда шулай ук инвалид һәм ятим балалар өчен балалар йорты бар.

Сәфәрнең соңгы пункты, күчмә утырыш узачак авыл – Акъегет авылы. Мәктәпкә керер алдыннан кунакларны тарихи мәчет белән таныштырдылар, ул Заһидулла бай тарафыннан инде 1876 елда ук төзелгән булган.

Усман Әлмеев исемендәге Акъегет мәктәбе укытучылары, кунакларны каршы алгач, дәресләрдә мәшһүр шәхесләребезнең мирасын куллану үрнәкләрен күрсәттеләр. Мәктәпнең директоры Гөлинә Рөстәм кызы Саттарова әле “Ак калфак” иҗтимагый оешмасының Яшел Үзән бүлекчәсе җитәкчесе булып та тора. Әлеге сәфәргә кунакларны нәкъ менә ул чакырган, эшнең күп өлешен ул оештырган иде.

Күчмә утырыш нигездә татар шәхесләренә багышланды, Яшел Үзән районы үрнәгендә татар шәхесләренә игътибарны арттыру мәсьәләсе каралды, аларның эшчәлегенә анализ ясалды. Яшел Үзән районы эшчәнлеге бу юнәлештә эш өчен үрнәк итеп куелды.

Әлеге чарада бик мөһим вакыйга да булды. ЮНЕСКОНЫҢ Дөнья мәдәнияте институты ректоры Энгель Таһиров дөнья мәдәнияте үсешенә зур өлеш керткән өчен Яшел Үзән муниципаль районы хакимият башлыгы урынбасары – мәгариф идарәсе җитәкчесе Рәисә Вәли кызы Афанасьевага “Роза мира” бүләген тапшырды.

Чынлап та, татар хатын-кызларының тормышта роле шактый зур. “Ак калфак” иҗтимагый оешмасы татар хатын-кызларының дәрәҗәсен, дөньяда тоткан урыннарын үстерүдә уңышлы гына даими эшчәнлек алып бара. Киләчәктә дә әлеге эшчәнлек шундый адымнар белән алып барылсын иде, дигән теләктә калам.

(Раил Гатауллин фотолары)

Чыганак: http://belem.ru/node/6573

Җәяүле экскурсия үзенә дәшә

angel — Sat, 15 Aug 2015 07:32:50 GMT

Оештыручылар казанлыларга һәм шәһәр кунакларына әлеге вакыйгага кушылырга һәм Иске Татар бистәсенең борынгы почмаклары буенча узарга, бистәнең үсеш тарихыннан кызыклы фактларны белергә, аның архитектура һәйкәлләрен һәм халкы белән танышырга чакыралар. Аерым алганда, экскурсия катнашучыларына XIX гасыр архитектурасы һәйкәле булып торган К.Насыйри музее турында сөйләячәкләр.

Экскурсия 14.00 сәгатьтә башлана, дип уртаклашты шәһәр мэриясенең рәсми мәгълүмат чыганагы.

http://intertat.ru/tt/yanalyklar/item/47325-җәyaүle-ekskursiya-үzenә-dәshә.html

Иске Татар бистәсенә сәяхәт!

angel — Tue, 11 Aug 2015 07:28:52 GMT

“Меңъеллык тарихлы шәһәр. Иске Татар бистәсе” - Каюм Насыйри музее әнә шул исемдәге сәяхәткә чакыра. Чара 30 август - Шәһәр көненә багышлана.

Интерактив җәяүле сәяхәт 27 август көнне булачак. Татарның бөек мәгърифәтчесе исемен йөрткән музейханә татар халкының тарихын, мәдәниятын һәм традицияләрен популярлаштыручы мәдәни үзәк вазифасын башкара. Мәгълүм булганча, Каюм Насыйри музее Казанның Иске Татар бистәсе тарихи тыюлыгы биләмәсендә урнашкан. Татар халкының XIX гасырда агачтан эшләнеп, XXI гасыр башында яңадан торгызылган тарихи һәйкәленнән санала. Бу үзенчәлекле бина үз вакытында Каюм Насыйриның якын туганы Мөхәммәтбәдый Хөсәенов тарафыннан төзелә. 1887-1902 елларда галим үзе дә шушы йортта яши. Бу бина үзенең тарихи урынында торгызылды һәм аның эчке эшләнеше элгәреге рәвешендә калдырылды.

Гомумән, шәһәребезнең Иске Татар бистәсе Казан халкының гына түгел, ә дөньяның төрле почмакларыннан килгән туристларның да яраткан урынына әверелде.

Әлеге бистәнең тарихына күз салсак: Явыз Иван Казанны яулап алганнан соң мөселманнарны шәһәр читенә куып чыгаралар. Шәһәр читендә, Болак артында татарлар районы формалаша һәм вакытлар узгач, Иске Татар бистәсе дип атала башлый. Берничә гасыр буена монда татар халкының традицияләре һәм мәдәнияте сакланып килгән һәм үсешен дәвам иткән.

Татарларның урыс патшасы белән уртак тел таба алган аз өлеше генә Казаннан ерак түгел Түбән Кабан күле һәм Болак каналыннан көнбатыштарак урнаша алган.

1767 елда Казанга патшабикә Екатерина II килгән. Мөселман мәхәлләсе вәкилләре белән очрашуда, татарларның кунакчыллыгыннан һәм бүләкләреннән кәнәгать булып, бистәдә таштан ике ак мәчет салырга рөхсәт биргән. 1773 елда «Диннәрнең тигезлеге хакында» указ кабул ителгән һәм беренче тапкыр, берникадәр чикләүләр белән булса да, дин тоту иреге бирелгән. Шул вакыттан башлап бистә Казанның мәдәни һәм дини үзәгенә әйләнә.

XIX гасыр уртасына бистәнең өч тарихи өлеше барлыкка килгән: төньягында – сәүдә, үзәктә - мәдәният-торак һәм көньягында – сәнәгать. Бистәнең төньягында, үзәктә, кунакханәләр һәм сәүдә биналары урнашкан Печән базары мәйданы һәм мәчет булган, хәзерге вакытта ул Нурулла мәчете дип атала. Бистәнең үзәге Юнысов мәйданы булган.

Иске Татар бистәсендә сакланып калган XVIII-XIX гасыр биналары арасында барокко, классицизм һәм эклектика стилендәгеләре бар. Бистәдәге корылмаларның аерым бер үзенчәлеге - рус һәм татар архитектурасы традицияләренең кушылуы.

Бистә тарихында күп кенә татар морзалары һәм сәүдәгәрләренең исемнәре саклана... Бистәнең көньягындарак заманына күрә иң эре сәнәгать оешмалары – сабын кайнату химия заводы (хәзер «Нәфис-косметикс») һәм Петцольдның сыра ясау заводы урнашкан булган. Бик күп гаиләләр үзләреннән соң бай тарихи мирас калдырганнар: затлы йортларга карап моннан берничә гасыр элек татар зыялыларының тормыш рәвешен күз алдына китерергә мөмкин. Мәсәлән: Юнысов-Апанаевлар йорты, Мәрҗәни, Сабитов, Исәнбаевларның йортлары.

Шулай ук бистәдә сәүдәгәр-хәйриячеләр акчаларына һәм имамнар тырышлыгы белән салынган тарихи мәчетләр дә сакланып калган. Халык бу гыйбәдәтханәләрне һәм мәхәллә үзәкләрен аларны салдыручыларның исемнәре белән атап йөрткән: Әҗем, Апанай, Галиев мәчетләре...

Танылган рәссам, үз иҗатында галиҗанәп тарихи вакыйгаларны мәңгеләштереп калдыручы та Рушан Шәмсетдинов - Иске бистә егете. Казанның данлыклы җирендә урнашкан Каюм Насыйри урамында гомер кичерә ул. Исәнбәев йорты дип аталучы тарихи бинада хәттә йорт ияләре дә яши, дип раслый аның хуҗасы.

- ...Бөек Ватан сугышыннан соң, бәләкәй чагымда, Апанай мәчетенә йөрдем. Ул вакытта аны балалар бакчасы итеп үзгәрткәннәр иде. Әле дә хәтерлим: зур залда майоликалы плиткәләр ябыштырылган иде, андагы бизәкләрнең матурлыгын без, балалар, шаклар катып күзәтә идек. Ә соңрак бу матурлыкны нигәдер куптарып бетерделәр. Укыган мәктәбебез дә Апанай мәчетенең мәдрәсәсе булды. Баскычлары тимердән эшләнгән, борынгы рухы сакланган. Ул вакытта Казанда машиналар аз иде. Арба тартып, атлар йөргәне сагындыра. Иске бистәдә, авылдагы кебек үк, һәрбер хуҗалык терлек-туар, тавык-чебеш асрый иде. Нәкъ авылдагыча иртән көтү куганнары истә. Сыерлар, сарыклар Яңа бистә җирләрендә көне буе яшел үлән ашап йөрер иде. Без үзебез дә заманында сарык асыраган кешеләр, - дип сөйли Рушан Шәмсетдинов.

Тарихи мизгелләрне күңелләрегездә барлыйсы килсә, 27 август көнне 14.00 сәгатьтә оештырылачак сәяхәткә кушыла аласыз.
Мөршидә КЫЯМОВА әзерләде

http://intertat.ru/tt/society-tt/item/47344-iske-tatar-bistәsenә-sәyahәt.html

Иске Татар бистәсенә сәяхәт!

angel — Tue, 11 Aug 2015 07:28:48 GMT

http://intertat.ru/tt/society-tt/item/47344-iske-tatar-bistәsenә-sәyahәt.html

Каюм Насыйри әкиятләре (рус телендә)

angel — Fri, 12 Jun 2015 13:41:38 GMT

ПОВЕРЬЯ И ПРИМЕТЫ КАЗАНСКИХ ТАТАР

angel — Fri, 12 Jun 2015 12:13:12 GMT

"Книга о воспитании" электрон вариантта. Тулы текстта

angel — Fri, 12 Jun 2015 11:17:01 GMT

Китап-әт -тәрбия- 10 тәрбия (тиздән татарча вариантын эшлим, Алла боерса)

angel — Fri, 12 Jun 2015 09:40:06 GMT